Κώστας Καρυωτάκης, σκοτεινός ρομαντισμός

Κώστας Καρυωτάκης

Σαν σήμερα γεννήθηκε στην Τρίπολη ο Κώστας Καρυωτάκης (30 Οκτωβρίου 1896 – 21 Ιουλίου 1928), μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές φωνές που ανέδειξε η γενιά του 1920 στον ελλαδικό χώρο. Από νεαρή ηλικία, περίπου δεκαέξι ετών, δημοσίευε ποιήματά του σε παιδικά περιοδικά. Η πρώτη του ποιητική συλλογή, «Ο Πόνος του Ανθρώπου και των Πραμάτων», δημοσιεύτηκε το 1919. Τον ίδιο χρόνο εξέδωσε το σατιρικού περιεχομένου περιοδικό «Η Γάμπα», του οποίου η δημοσίευση όμως απαγορεύτηκε μετά από έξι τεύχη κυκλοφορίας. Η δεύτερη συλλογή του, υπό τον τίτλο «Νηπενθή», εκδόθηκε το 1921. Την ίδια περίοδο συνδέθηκε με την ποιήτρια Μαρία Πολυδούρη (1902-1930), ποιήτρια της ίδια περιόδου. Το Δεκέμβριο του 1927 εκδόθηκε η τελευταία του ποιητική συλλογή με τίτλο «Ελεγεία και Σάτιρες».

Τον τελευταίο μήνα ζωής του το πέρασε στην Πρέβεζα, μετά από δυσμενή μετάθεση, ως δικηγόρος της Νομαρχίας. Τελικά, στις 21 Ιουλίου 1928, αφού πέρασε λίγες ώρες μόνος του καπνίζοντας στο καφενείο «Ουράνιος Κήπος» , πήγε σε μια παρακείμενη παραλία, τον Άγιο Σπυρίδωνα, ξάπλωσε κάτω από έναν ευκάλυπτο και αυτοκτόνησε με πιστόλι στην καρδιά. Στην τσέπη του η αστυνομία βρήκε ένα σημείωμα, που εξηγούσε τους λόγους της αυτοκτονίας του:

«Είναι καιρός να φανερώσω την τραγωδία μου. Το μεγαλύτερό μου ελάττωμα στάθηκε η αχαλίνωτη περιέργειά μου, η νοσηρή φαντασία και η προσπάθειά μου να πληροφορηθώ για όλες τις συγκινήσεις, χωρίς τις περισσότερες, να μπορώ να τις αισθανθώ. Τη χυδαία όμως πράξη που μου αποδίδεται τη μισώ. Εζήτησα μόνο την ιδεατή ατμόσφαιρά της, την έσχατη πικρία. Ούτε είμαι ο κατάλληλος άνθρωπος για το επάγγελμα εκείνο. Ολόκληρο το παρελθόν μου πείθει γι’ αυτό. Κάθε πραγματικότης μου ήταν αποκρουστική. Είχα τον ίλιγγο του κινδύνου. Και τον κίνδυνο που ήρθε τον δέχομαι με πρόθυμη καρδιά. Πληρώνω για όσους, καθώς εγώ, δεν έβλεπαν κανένα ιδανικό στη ζωή τους, έμειναν πάντα έρμαια των δισταγμών τους, ή εθεώρησαν την ύπαρξή τους παιχνίδι χωρίς ουσία. Τους βλέπω να έρχονται ολοένα περισσότεροι μαζί με τους αιώνες. Σ’ αυτούς απευθύνομαι. Αφού εδοκίμασα όλες τις χαρές (!!!), είμαι έτοιμος για έναν ατιμωτικό θάνατο. Λυπούμαι τους δυστυχισμένους γονείς μου, λυπούμαι τα αδέλφια μου. Αλλά φεύγω με το μέτωπο ψηλά. Ήμουν άρρωστος. Σας παρακαλώ να τηλεγραφήσετε, για να προδιαθέση την οικογένειά μου, στο θείο μου Δημοσθένη Καρυωτάκη, οδός Μονής Προδρόμου, πάροδος Αριστοτέλους, Αθήνας» Κ.Γ.Κ. [Υ.Γ.] Και για ν’ αλλάξουμε τόνο. Συμβουλεύω όσους ξέρουν κολύμπι να μην επιχειρήσουνε ποτέ να αυτοκτονήσουν δια θαλάσσης. Όλη νύχτα απόψε επί δέκα ώρες, εδερνόμουν με τα κύματα. Ήπια άφθονο νερό, αλλά κάθε τόσο, χωρίς να καταλάβω πώς, το στόμα μου ανέβαινε στην επιφάνεια. Ωρισμένως, κάποτε, όταν μου δοθεί η ευκαιρία, θα γράψω τις εντυπώσεις ενός πνιγμένου». Κ.Γ.Κ. (Κώστας Γ. Καρυωτάκης)

Ο Κώστας Καρυωτάκης νεκρός στην Πρέβεζα (1928)

Το έργο του αποπνέει την αίσθηση του μάταιου, του χαμένου. Γράφει ποιήματα για το άδοξο, το ασήμαντο, ακόμα και το γελοίο, ως διαμαρτυρία, που φθάνει στο σαρκασμό. Ο σαρκασμός είναι έντονο στοιχείο του, όπως φαίνεται και από το υστερόγραφο στο σημείωμα αυτοκτονίας του.

Πολυμνία

Ψεύτικα αισθήματα ψεύτικοι κόσμοι,
μα το παράξενο φως του έρωτός μου
φέγγει στου σκοτεινού δρόμου την άκρη
με το παράπονο και με το δάκρυ.

Κόρη χλωμόθωρη μαυροντυμένη
κι είναι σαν όνειρο και περιμένει.
Λάμπει το βλέμμα της απ’ την ασθένεια
σάμπως να λιώνουνε χέρια κερένια.

Στ’ άσαρκα μάγουλα πώς έχει μείνει
πίκρα το νόημα γέλιου που σβήνει!
Είναι τ’ αξήγητο το μικροστόμα
δίχως το μίλημα, δίχως το χρώμα.

Κάποια μεσάνυχτα θα σ’ αγαπήσω,
μούσα τα μάτια σου θα τα φιλήσω,
να ‘βρω γυρεύοντας μες στα νερά τους
τα χρυσονείρατα και τους θανάτους
και τη βασίλισσα λέξη του κόσμου,
και το παράξενο φως του έρωτός μου

Εμβατήριο πένθιμο και κατακόρυφο    

Στο ταβάνι βλέπω τους γύψους.
Μαίανδροι στο χορό τους με τραβάνε.
Η ευτυχία μου, σκέπτομαι, θα ‘ναι
ζήτημα ύψους.

Σύμβολα ζωής υπερτέρας,
ρόδα αναλλοίωτα, μετουσιωμένα,
λευκές άκανθες ολόγυρα σ’ ένα
Αμάλθειο κέρας.

(Ταπεινή τέχνη χωρίς ύφος,
πόσο αργά δέχομαι το δίδαγμα σου!)
Ονειρο ανάγλυφο, θα ‘ρθω κοντά σου
κατακορύφως.

Οι ορίζοντες θα μ’ έχουν πνίξει.
Σ’ όλα τα κλίματα, σ’ όλα τα πλάτη,
αγώνες για το ψωμί και το αλάτι,
έρωτες, πλήξη.

Α! πρέπει τώρα να φορέσω
τ’ ωραίο εκείνο γύψινο στεφάνι.
έτσι, με πλαίσιο γύρω το ταβάνι,
πολύ θ’ αρέσω.

Οι στίχοι 

Δικά μου οι στίχοι απ’ το αίμα μου παιδιά
μιλούνε μα τα λόγια σαν κομμάτια
τα δίνω απ’ την ίδια μου την καρδιά
σαν δάκρυα τους τα δίνω απ’ τα μάτια

Πηγαίνουν με χαμόγελο πικρό
αφού την ζωή ανιστορίζω τόσο
ήλιο και μέρα κι ήλιο τους φορώ
ζώνη να τα ‘χουν όταν θα νυχτώσω

Το γέλιο τ’ απαλότερου σκοπού
το πάθος μάταια χύνω του φλαούτου
νιώθω ανίδεος ρήγας που
έχασε την αγάπη του λαού του

Και ρεύουνε και λιώνουν και ποτέ
δεν παύουνε σιγά-σιγά να κλαίνε
Αλλού κοιτώντας διάβαινε θνητέ
Λήθη το πλοίο σου φέρε μου να πλένε

Κι αν έσβησε σαν ίσκιος τ’ όνειρό μου

Κι αν έσβησε σαν ίσκιος τ’ όνειρό μου,
κι αν έχασα για πάντα τη χαρά,
κι αν σέρνομαι στ’ ακάθαρτα του δρόμου,
πουλάκι με σπασμένα τα φτερά∙

Κι αν έχει,πριν ανοίξει,το λουλούδι
στον κήπο της καρδιάς μου μαραθεί,
το λεύτερο που εσκέφτηκα τραγούδι
κι αν ξέρω πως ποτέ δεν θα ειπωθεί∙

Κι αν έθαψα την ίδια τη ζωή μου
βαθιά μέσα στον πόνο που πονώ,
καθάρια πως ταράζεται η ψυχή μου
σαν βλέπω το μεγάλο ουρανό∙

Η θάλασσα σαν έρχεται μεγάλη
και ογραίνοντας την άμμο το πρωί
μου λέει για κάποιο γνώριμο ακρογιάλι,
μου λέει για κάποια που ’ζησα ζωή


Όλα το έργο του μπορείτε να το βρείτε στο «Κώστας Καρυωτάκης (1896-1928) – Ὁ ἀριστουργηματικὸς ἀπαισιόδοξος»

Advertisements

Ετικέτες:

About catalternative

Τριγυρί-ζει κάπου μεταξύ του δικού της κόσμου και της πραγματικότητας...

6 responses to “Κώστας Καρυωτάκης, σκοτεινός ρομαντισμός”

  1. silentcrossing says :

    Τι ανακουφιστικό που μέσα σ’ αυτό το χαλασμό κάποιοι έχουν ακόμα μνήμη. Το δικό μου παράσημο είναι που πήγα στο ίδιο σχολείο μαζί του, καθόμουν στο θρανίο και σκεφτόμουν ότι ίσως να πέρασε κι εκείνος από την ίδια ακριβώς αίθουσα και μπορεί να μουτζούρωνε το θρανίο μας με στίχους ποιητών-εγώ έγραφα δικούς του. Μία μικρή συμβολή στο αφιέρωμα σου από ένα συγκλονιστικό δίσκο:

    • catalternative says :

      Σε ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια και για την συνεισφορά σου :D. Αλήθεια πήγες στο ίδιο σχολείο με τον Καρυωτάκη;; Να φανταστώ κάνα νεοκλασσικό κτήριο, ε? 🙂

      • silentcrossing says :

        Όπως ακριβώς το φαντάζεσαι είναι και μάρτυς μου η από κάτω σχολιάστρια 🙂
        Βέβαια για ‘μας μεγαλώνοντας το νεοκλασσικό κτίριο ήταν απλώς ένας τόπος ανίας και καθημερινού μαρτυρίου, όταν όμως πέρασα και από τα σχολεία της Αθήνας αναθεώρησα τις απόψεις μου!

        • catalternative says :

          Ναι γιατί το πρόβλημα δεν είναι τόσο τα κτήρια ως κτήρια αλλά το υπάρχον εκπαιδευτικό σύστημα, που πνίγει τα παιδιά….Απλά τα νεοκλασσικά κτίρια δίνουν μια άλλη απειροελάχιστη πνοή, ίσως σε αυτούς που είναι έξω από αυτά 🙂

  2. Кроткая says :

    Ήθελα κι εγώ να λινκάρω το Βράδυ, αλλά με πρόλαβε ο Silent.
    Ορίστε η δική μου συνεισφορά:

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: